Zmieńmy ustawę! Dla młodzieży!

Propozycja Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych

w sprawie uzupełnienia katalogu obszarów działalności pożytku publicznego
wymienionych w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
z dnia 24 kwietnia 2003 r.

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie1 w art. 4 ust. 1 definiuje
33 obszary działalności pożytku publicznego. Obszary wskazują jednostkom administracji
publicznej
 zakresy szczególnie użytecznych, z punktu widzenia dobra powszechnego, działań, które mogą być realizowane przez organizacje pozarządowe. W praktyce stwarzają również
możliwość dodatkowych przywilejów dla organizacji pozarządowych i innych podmiotów spoza sektora finansów publicznych nie nastawionych na zysk, które te zadania realizują.
Uważamy, że katalog ten wymaga uzupełnienia o obszar dotyczący pracy
z młodzieżą.

 

Wspomniany ustęp wymienia różne grupy społeczne, wskazując potrzebę działania na ich rzecz.

Są to:

  • mniejszości narodowych i etnicznych (pkt 5),
  • równych praw kobiet i mężczyzn (pkt 9),
  • osób w wieku emerytalnym (pkt 10),

  • kombatantów i osób represjonowanych (pkt 29).

Pomimo, iż decydenci bardzo często mówią o potrzebie poprawy sytuacji młodych Polaków, co szczególnie ważne jest w dobie kryzysu, ustawa wymienia słowo ‘młodzież’ tylko raz w art. 4. pkt 1 ust. 15, który brzmi: ,,wypoczynku dzieci i młodzieży”. Zapis ten jest bardzo ważny ze względu na obowiązujące prawo, jednak zdecydowanie nie wystarcza w obliczu nowoczesnego pojmowania polityki na rzecz młodzieży. Współcześnie w Unii Europejskiej najbardziej rozpowszechniony jest integracyjny nurt polityki na rzecz młodzieży, w którym młodzi ludzie są traktowani podmiotowo, jako partner w dialogu z politykami i innymi aktorami społecznymi2.
W związku z tym Polska Rada Organizacji Młodzieżowych proponuje uzupełnienie art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie o punktu w brzmieniu:

,,działalność z młodzieżą i na rzecz młodzieży”

Zaproponowana zmiana pozwoli to na upodmiotowienie młodych ludzi, zwiększenie możliwości podejmowania aktywnej pracy na rzecz społeczności lokalnej oraz upowszechnienie uczestnictwa młodzieży w życiu publicznym, co jest jednym z głównych celów wymienionych w Strategii Państwa dla Młodzieży na lata 2003-20123.Warto zauważyć, iż katalog w art. 4 był już rozszerzany o inne zadania i grupy społeczne, co wynikało z  ich potrzeb. 

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych wraz z partnerami argumentują wpisanie
powyższego punktu do ustawy w następujący sposób:

  1. Zwrot ,,działalność na rzecz młodzieży”, spójny z art. 4 ust. 1 pkt 5, 9, 10, 29,
    wspomnianymi wyżej, podkreśla potrzebę pracy z młodzieżą, jako ważną grupą
    społeczną. Podkreślenie wartości takiej działalności jest szczególnie ważne ze względu na rosnące w naszym kraju bezrobocie młodzieży (dziś w grupie bezrobotnych znajduje się nawet 408,3 tys. młodych w wieku 18-24, swoją zawodową drogę zaczynają zazwyczaj od rejestracji w Urzędzie Pracy i pozostają bez zatrudnienia przez około 12 miesięcy)
    4.
    Ponadto w Polsce odnotowuje się najniższe zaangażowanie młodzieży w działalność
    organizacji pozarządowych i wolontariat  w Europie
    5.

  2. Zwrot ,,i z młodzieżą” podkreśla podmiotowe i partnerskie traktowanie młodzieży
    zarówno zrzeszonej jak i niezrzeszonej w organizacjach.
    Inspiracją do takiego podejścia jest postulat socjologa Helmuta Griese, który w swojej książce „Socjologiczne teorie
    młodzieży” mówił, aby traktować młodość jako przywilej i potencjał, a nie tylko jako problem.

Młodzież jest nie tylko grupą, której dotyczą problemy, ale też taką, która z wieloma z nich
potrafi sobie poradzić sama. Z kolei przyglądając się systemowi wsparcia odnaleziono wiele
przestrzeni, gdzie można ten naturalny potencjał młodzieży wykorzystać. Pojawiła się więc
potrzeba wypracowywania podejścia czyniącego z młodych ludzi partnera dialogu, a nie tylko przedmiotu troski
6.

Od początku w europejskiej polityce młodzieżowej były widoczne dwie drogi: zorientowana na problem i zorientowana na zasób7. W polityce zorientowanej na problem tworzono rozwiązania odpowiadające wyzwaniom związanym z młodzieżą jako grupą społeczną.
W polityce zorientowanej na zasób, kreowano rozwiązania wykorzystujące potencjał
młodzieży. Te dwie perspektywy warunkują wizerunek młodzieży i sposób w jaki ta grupa
społeczna jest postrzegana.

Na pewnym etapie rozwoju polityki młodzieżowej zdecydowano się na zmianę kierunku
z polityki zorientowanej na rezultat na politykę zorientowaną na proces
8.  Sam proces tworzenia polityki młodzieżowej stał się istotny. Pojawiły się takie pojęcia jak dialog usystematyzowany, wyrażające otwartość instytucji europejskich na włączanie młodzieży w proces tworzenia
polityki.  Oczywiście sam w sobie dokument strategiczny także jest ważny. Jednak proces
docierania do adresatów tego dokumentu i włączania ich w jego kreowanie stał się elementem, na który zaczęto kłaść nacisk.

Według dokumentu ,,Strategia Państwa dla Młodzieży na lata 2003 – 2012” polityka na rzecz młodzieży ,,uznawana jest w krajach europejskich za międzyresortową, zintegrowaną politykę wobec młodych ludzi, wywodzącą się z ich potrzeb. Celem polityki młodzieżowej jest stworzenie odpowiednich warunków bytowych dla młodych ludzi, umożliwienie im uczestnictwa w życiu publicznym, udziału w życiu społecznym, kulturalnym i politycznym na równi z innymi grupami społecznymi”. Szczególnie ważne w przytoczonej definicji są słowa ,,wywodzącą się z ich
potrzeb”, które wskazują na potrzebę działań nie tylko na rzecz, ale także z młodzieżą. W Polsce
wiele organizacji pozarządowych podejmuje działania na rzecz młodzieży, realizowane z
  młodzieżą, co oznacza, że młodzi ludzie są nie tylko odbiorcami, ale i twórcami działań.
Są obecni na każdym etapie konstruowania i przeprowadzania projektu. Jest to zgodne z podejściem do pracy z młodzieżą, które jest jednym z głównych priorytetów unijnego programu “Młodzież w działaniu”
9. Warto dodać, że polski Rząd jest zdecydowanym zwolennikiem unijnych programów młodzieżowych, aktywnie angażuje się w prace nad ich przedłużeniem w kolejnej perspektywie finansowej10.

Autorzy raportu ,,Młodzi 2011″ zauważyli, iż “obszar barier”, którego istnienie prowadzić może do zjawiska „straconego pokolenia”, zawiera bariery udziału w życiu publicznym, zarówno
powiązane z niskim kapitałem społecznym i małym zaufaniem do państwa, jak
i nieprzejrzystością ról  przeznaczonych dla obywateli w procesie demokratycznego rządzenia,
w tym dla młodej generacji blokowanej przez swoich historycznych poprzedników
11”.

Wagę partnerskiego podejścia do młodych ludzi, podkreślają także dokumenty przyjęte przez Radę Unii Europejskiej m.in. głosem Polski.

Dokumenty o których mowa, to m.in.:

  1. ,,Konkluzje Rady na temat partycypacji i włączenia społecznego młodych ludzi ze szczególnym uwzględnieniem tych z pochodzeniem imigranckim”, przyjęty dnia
    27 listopada 2012, mówiący iż ,,Rada (…) zwraca się do państw członkowskich, by (…) zaangażowanie wszystkich młodych ludzi w rozwój, implementację i ewaluację wszystkich polityk, które ich dotyczą
    12.

  2. ,,Rezolucja Rady w sprawie dialogu usystematyzowanego z młodymi ludźmi na temat udziału młodzieży w demokratycznym życiu Europy”, przyjęta dnia
    27 listopada 2012, mówiący o „wspieraniu uczestnictwa młodzieży w procesie
    podejmowania decyzji na wszystkich szczeblach”
    13.

Punkt odnoszący się do pracy z młodzieżą i na rzecz młodzieży stanie się punktem wyjściowym do wpisania podobnego zapisu do lokalnych i regionalnych Programów Współpracy
z Organizacjami Pozarządowymi. Pozwoli to
 m.in. na lepsze finansowanie inicjatyw
młodzieżowych na wszystkich poziomach, podstawę tworzenia lokalnych strategii dla młodzieży czy powoływania zespołów doradczych i inicjatywnych na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 5 Ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.

Wyrazem dostrzeżenia potrzeby wyodrębnienia działań wobec młodych ludzi jest tworzenie
krajowych i regionalnych strategii i zespołów koordynujących politykę na rzecz młodzieży. Przy Radzie Działalności Pożytku Publicznego od końca 2012 roku działa Doraźny Zespół ds. polityki na rzecz młodzieży
14.    W województwie zachodniopomorskim od 2007 roku funkcjonuje odrębna samorządowa jednostka organizacyjna ds. młodzieży, pod nazwą Sekretariat ds. Młodzieży
Województwa Zachodniopomorskiego
15. Do jej najważniejszych zadań należy m.in. wspieranie organizacji młodzieżowych i nieformalnych grup młodzieży, organizowanie projektów unijnych umożliwiających pracę z młodzieżą, kształcenie umiejętności międzykulturowych, wsparcie
działalności wojewódzkiej rady młodzieży i prowadzenie punktu informacji
młodzieżowej.
 Podobnie jest w województwie dolnośląskim, gdzie od 2010 roku działa
Pełnomocnik Marszałka ds. młodzieży
16.

W Województwie Warmińsko-Mazurskim w 2012 roku opracowano kierunki polityki
młodzieżowej na lata 2013-2017. Prace zostały zainicjowane przez organizacje pozarządowe we współpracy z Samorządem Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Główne cele opracowanego dokumentu zakładają wzmocnienie roli młodzieży w kreowaniu polityki lokalnej i regionalnej, zwiększenie możliwości młodzieży do samorozwoju, zwiększenie jakości wsparcia dla młodzieży i zwiększenie współpracy podmiotów działających na rzecz młodzieży
17.

 

Punkt może stanowić podstawę do rozpoczęcia pracy nad budową systemu informacji młodzieżowej, na wzór podobnych systemów działających od lat w krajach Europy Zachodniej. Wagę budowania takiego systemu podkreśliła Strategia na rzecz młodzieży
na lata 2003-2012, lecz cel związany z informacja młodzieżową nie został osiągnięty. Szerokie rozwinięcie tematu i zbiór argumentów za budową sieci informacji młodzieżowej można znaleźć w opracowaniu “Dlaczego Polska potrzebuje Krajowego Systemu Informacji Młodzieżowej?” przygotowanym przez Wawrzyńca Patera, koordynatora Eurodesk Polska18.

Wywołanie dyskusji mogącej prowadzić do przygotowania nowej strategii na rzecz
młodzieży  lub odpowiednich zapisów ustawowych, które m.in. zdefiniują pojęcie pracownika młodzieżowego, czy rolę reprezentacji młodzieżowych, co stanowi standard w innych krajach Europy.

Na koniec pragniemy zwrócić uwagę, że zwrot „działalność  z młodzieżą i na rzecz młodzieży” ma charakter kompletny i pozwala na wieloaspektowe działania wspomagające młodych ludzi, a nie tylko na działanie doraźne czy prewencyjne. Kompleksowe uwzględnienie młodzieży przez stosowny  przepis ma charakter zaradczy, a nie  wyłącznie następczy tj. likwidujący skutki. Jesteśmy przekonani, że wyposażenie młodzieży w odpowiednie instrumenty może wpłynąć na zapobieżenie emigracji oraz związanemu z nią „kryzysowi demograficznemu”.

 

1 Dz.U. 2003 nr 96 poz. 873

2M. Sińczuch, Polityka młodzieżowa jako odrębny obszar działania Unii Europejskiej [w:] Polityka młodzieżowa, red. Gabryjela Zielińska, Studia Biura Analiz Sejmowych
Nr 2(18)/2009, s. 150

3Strategia Państwa dla Młodzieży na lata 2003-2012, dokument zatwierdzony przez
Radę Ministrów dnia 19 sierpnia 2003 r.

4 Młodzi w liczbach, Załącznik nr I do Programu „Młodzi na rynku pracy”, s.1; online: http://www.mpips.gov.pl/download/gfx/mpips/pl/defaultopisy/7744/1/1/II%20Mlodzi%20w%20liczbach_12-11-2012.pdf[dostęp na dzień:23.05.2013].

7Youth Policy Manual.How to develop a national youth strategy, Council of Europe Publishing, Strasbourg Cedex, 2009,  s. 16.

8Youth Policy Manual.How to develop a national youth strategy, Council of Europe Publishing, Strasbourg Cedex, 2009,  s. 59.

9http://www.mlodziez.org.pl/program/za%C5%82ozenia [dostęp na dzień:23.05.2013].

11https://www.premier.gov.pl/Mlodzi_2011_alfa.pdf [dostęp na dzień:23.05.2013].

12http://prom.info.pl/?page_id=275 [dostęp na dzień:23.05.2013].