Ustawa ,,wzmacniająca 2.0″ – jeszcze silniejsze młodzieżowe rady!

Postulaty Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych oraz stowarzyszenia Precedens

1. Nie tylko koszty administracyjne – gwarantowane finansowanie działań młodzieżowej rady z budżetu JST

Jednym z najważniejszych postulatów jest wprowadzenie obowiązku przeznaczania określonej części budżetu jednostki samorządu terytorialnego na działalność młodzieżowej rady lub sejmiku.

Obecnie przepisy zapewniają obsługę administracyjno-biurową młodzieżowych rad, ale nie gwarantują im odrębnego budżetu na realizację własnych inicjatyw. W praktyce oznacza to, że możliwości działania młodych radnych mogą zależeć od indywidualnych decyzji władz samorządowych.

Proponujemy wprowadzenie minimalnego poziomu finansowania wynoszącego:

• 0,01% wydatków gminy na działalność młodzieżowej rady gminy lub miasta,

• 0,05% wydatków powiatu na działalność młodzieżowej rady powiatu lub miasta na prawach powiatu.

Podstawą obliczeń byłyby wydatki wskazane w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu. Analogiczne rozwiązanie przewidujemy dla młodzieżowych sejmików województw, przy czym wysokość tego wskaźnika wymaga dalszych ustaleń.

Co ważne, środki nie musiałyby służyć wyłącznie przedsięwzięciom organizowanym bezpośrednio przez młodzieżową radę. Część budżetu mogłaby zostać wykorzystana również na wsparcie innych inicjatyw młodzieżowych realizowanych na terenie danej jednostki samorządu.

Jednocześnie postulujemy zachowanie elastyczności. Przeznaczenie kwoty niższej od ustawowego minimum byłoby możliwe na wniosek młodzieżowej rady lub za jej uprzednią zgodą.

2. SIlne przygotowanie merytoryczne radnych

Samo zapewnienie sali na posiedzenia czy pomocy przy przygotowywaniu dokumentów nie wystarczy, aby młodzieżowa rada mogła skutecznie funkcjonować.

Dlatego proponujemy rozszerzenie obowiązków samorządów o zapewnienie młodzieżowym radom wsparcia merytorycznego, które pozwoli im sprawnie realizować swoje zadania.

Szczególnie istotnym elementem byłaby organizacja szkolenia wprowadzającego na początku każdej kadencji. Nowo wybrani członkowie rady mogliby w jego trakcie poznać zasady funkcjonowania samorządu, podstawy finansowania jednostek samorządu terytorialnego, strukturę urzędu oraz przepisy zawarte w statucie młodzieżowej rady.

Proponujemy także umożliwienie samorządom powierzania zadań związanych ze wsparciem merytorycznym organizacjom pozarządowym, na przykład w zakresie prowadzenia szkoleń i rozwijania kompetencji młodych radnych.

3. Obowiązkowy opiekun młodzieżowej rady

Opiekun młodzieżowej rady może odgrywać istotną rolę w jej codziennym funkcjonowaniu. Wspiera młodych radnych, pomaga im odnaleźć się w procedurach samorządowych i ułatwia współpracę z urzędem.

Obecnie posiadanie opiekuna nie jest obowiązkowe. Proponujemy zmianę tego rozwiązania poprzez wprowadzenie obowiązku zapewnienia opiekuna każdej młodzieżowej radzie i sejmikowi, niezależnie od szczebla samorządu.

Chcemy również określić podstawowe wymagania wobec osób pełniących tę funkcję, uwzględniające doświadczenie w pracy z młodzieżą lub w jednostkach samorządu terytorialnego. Dodatkowe wymagania mogłyby być określane w statutach poszczególnych młodzieżowych rad i sejmików. 

Postulujemy zapewnienie opiekunowi zwrotu kosztów prowadzenia swojej działalności, tj. dojazdy czy nocleg.

4. Równe zasady wyboru

Każda młoda osoba powinna mieć równe możliwości ubiegania się o mandat w młodzieżowej radzie.

Postulujemy wyraźne określenie w ustawie, że wybory do młodzieżowej rady lub sejmiku muszą być równe.

Równość wyborcza będzie gwarantowała równość w ubiegania się o mandat radnego każdego ucznia szkoły, ale także równość wpływu uczniów na wybór ich przedstawiciela w radzie, odpowiadając na powszechną praktykę wskazywania radnych przez dyrektorów szkół

Zasada ta będzie znajdować zastosowanie również, gdy członkowie młodzieżowej rady wyłaniani są w drodze konkursu lub rekrutacji. W takim przypadku każdy kandydat będzie mieć możliwość ubiegania się o mandat na takich samych zasadach.

Należy pozostawić tryb konkursowy wyboru radnych jako realizujący obecne założenie ustawowe dotyczące włączania wszystkich mieszkańców gminy w działania młodzieżowej rady.

Celem proponowanych zmian jest zapewnienie przejrzystości i równego traktowania młodych osób zainteresowanych działalnością samorządową, niezależnie od przyjętego lokalnie sposobu wyłaniania przedstawicieli.

5. Konsultacje społeczne na wniosek młodzieżowej rady

Konsultacje społeczne pozwalają mieszkańcom wypowiedzieć się na temat planowanych działań i decyzji samorządu.

Proponujemy przyznanie młodzieżowym radom wyraźnego prawa do występowania z wnioskiem o przeprowadzenie konsultacji z mieszkańcami, zgodnie z art. 5a ustawy o samorządzie gminnym.

Dzięki temu młodzieżowa rada mogłaby formalnie inicjować dyskusję dotyczącą ważnych lokalnych spraw i proponować włączenie mieszkańców w proces podejmowania decyzji.

Kompetencja ta byłaby wyrazem realizowania przez radę funkcji aktywizacyjnej MRM, którą proponujemy wpisać do ustawy

6. Głos młodzieży w debacie nad raportem o stanie gminy (samorządu)

Debata nad raportem o stanie gminy jest jednym z najważniejszych momentów w samorządowym kalendarzu. To okazja do publicznego podsumowania działań władz gminy i dyskusji nad kierunkami jej rozwoju.

Obecnie mieszkańcy, którzy chcą zabrać głos podczas debaty, muszą wcześniej zgłosić swój udział i zebrać wymaganą ustawowo liczbę podpisów poparcia.

Proponujemy, aby przedstawiciel młodzieżowej rady miał prawo zabrać głos podczas debaty bez konieczności zbierania podpisów.

Dzięki temu młodzi radni mogliby przedstawić ocenę działalności samorządu z perspektywy młodzieży, zwrócić uwagę na najważniejsze problemy oraz zaprezentować rekomendacje dotyczące przyszłych działań.

7. Obowiązek konsultacji samorządowych dokumentów (w tym projektów uchwał) dotyczących edukacji z młodzieżową radą

Młodzieżowe rady posiadają obecnie kompetencję do opiniowania projektów uchwał dotyczących młodzieży. W praktyce jednak młodzieżowe rady nie realizują swojej funkcji konsultacyjno-doradczej, która wymaga wzmocnienia.

Ta propozycja ma promować konsekwencję. Jeśli samorząd decyduje się na powołanie młodzieżowej rady, to powinien zapewnić jej możliwości do realizowania swoich ustawowych zadań, w tym także konsultowania. Rozwiązanie to ma przeciwdziałać youth-washingowi i zniechęcić samorządy do powoływania młodzieżowych rad wyłącznie w celach wizerunkowych.

Dlatego postulujemy wprowadzenie obowiązku konsultowania z młodzieżową radą projektów uchwał i innych dokumentów dotyczących gminy w obszarze edukacji.

Chcemy, aby głos młodych ludzi był uwzględniany już na etapie przygotowywania rozwiązań, które bezpośrednio wpływają na ich codzienne funkcjonowanie i możliwości rozwoju.

Istotą tej propozycji jest przejście od możliwości przedstawiania opinii do zagwarantowania młodzieży miejsca w określonych procesach konsultacyjnych.

8. Obecność i prawo głosu podczas sesji Rady oraz posiedzeń Komisji

Dialog między młodzieżową radą a organami samorządu powinien mieć charakter systematyczny, a nie ograniczać się do okazjonalnych spotkań.

Proponujemy wprowadzenie obowiązku zapraszania młodzieżowej rady na sesje rady gminy oraz posiedzenia jej komisji, połączonego z prawem przedstawiciela młodzieżowej rady do zabrania głosu.

Takie rozwiązanie pozwoliłoby młodym radnym na bieżąco uczestniczyć w dyskusjach dotyczących spraw lokalnych, przedstawiać swoje stanowiska i lepiej poznawać mechanizmy podejmowania decyzji.

Jednocześnie sprzyjałoby budowaniu trwałej współpracy i wzajemnego zrozumienia między młodzieżowymi radnymi a przedstawicielami samorządu.

9. Komisje i zespoły robocze otwarte dla osób spoza młodzieżowej rady

Nie każdy młody człowiek, który chciałby zaangażować się w sprawy swojej gminy, musi od razu zostawać młodzieżowym radnym.

Proponujemy ustawowe umożliwienie młodzieżowym radom powoływania zespołów roboczych, w których mogłyby uczestniczyć również osoby nieposiadające mandatu.

Takie zespoły mogłyby zajmować się konkretnymi zagadnieniami, na przykład transportem publicznym, edukacją, kulturą, klimatem czy rozwojem lokalnych przestrzeni dla młodzieży.

Rozwiązanie pozwoliłoby włączać w działalność rady większą liczbę młodych mieszkańców, korzystać z ich pomysłów i doświadczeń oraz tworzyć nowe możliwości aktywności obywatelskiej.

Kompetencja ta byłaby wyrazem realizowania przez radę funkcji aktywizacyjnej, którą proponujemy wpisać do ustawy.

10. Młodzieżowa rada jako organ aktywizujący

Zgodnie z art. 5b młodzieżowa rada ma być instrumentem włączania młodzieży z danej gminy w sprawy dla niej istotne. Młodzieżą w tym rozumieniu nie są wyłącznie młodzieżowi radni, ale wszyscy młodzi mieszkańcy.

Niestety w praktyce stałe konsultowanie działań z młodymi mieszkańcami, aktywne włączanie ich w swoje działania i badanie ich rzeczywistych potrzeb obecnie nie jest tak powszechną praktyką, jak być powinno.

Dlatego proponujemy rozszerzenie ustawowego określenia charakteru młodzieżowych rad o dodatkową funkcję: aktywizującą.

W konsekwencji należałoby również wprowadzić nowe zadania młodzieżowej rady, tak aby odpowiadały na tą nowa funkcję, takich jak systematyczne rozpoznawanie, gromadzenie i analizowanie potrzeb oraz postulatów młodzieży oraz stała współpraca z samorządami uczniowskimi oraz organizacjami młodzieżowymi działającymi na danym terenie.

Zmiana ta nie tylko sprawi, że młodzieżowe rady będą lepszym narzędziem partycypacji, ale także wzmocni młodzieżowe rady w realizowaniu przez nie funkcji konsultacyjno-doradczej, jako że będą one dysponować silniejszym zapleczem merytorycznym w postaci rzeczywiście rozpoznanych potrzeb młodych mieszkańców

11. Nowe możliwości finansowania uczestnictwa radnych 

Aktywność w młodzieżowej radzie często wiąże się z udziałem w spotkaniach, szkoleniach, konferencjach i innych wydarzeniach organizowanych poza miejscem zamieszkania.

Chociaż obowiązujące przepisy przewidują zwrot określonych kosztów przejazdu, proponujemy rozszerzenie tego rozwiązania o dodatkowe możliwości.

Pierwszą z nich jest umożliwienie opiekunowi młodzieżowej rady ubiegania się o zwrot kosztów dojazdu związanych z pełnieniem jego funkcji.

Drugą stanowi możliwość zwrotu kosztów noclegu członkowi młodzieżowej rady uczestniczącemu jako jej przedstawiciel w zorganizowanym wydarzeniu.

Celem tych zmian jest ograniczenie barier finansowych, które mogą utrudniać młodym osobom udział w działalności samorządowej.